Jak wygląda pierwsza sesja psychoterapii? Czego się spodziewać i jak się przygotować?

Pierwsza sesja psychoterapii może budzić niepewność. Czy trzeba wcześniej przygotować historię swojego życia? Czy psychoterapeuta od razu postawi diagnozę? O czym trzeba mówić? A co, jeśli nie potrafię dokładnie wyjaśnić, dlaczego właściwie szukam pomocy?

Nie trzeba przychodzić na pierwszą sesję z gotową odpowiedzią na wszystkie te pytania.

Pierwsze sesje służą przede wszystkim zrozumieniu zgłaszanych trudności, poznaniu ich kontekstu, określeniu potrzeb i rozpoczęciu procesu diagnostycznego oraz konceptualizacji problemu. To również moment na sprawdzenie, czy proponowana forma pomocy odpowiada problemowi, z którym zgłasza się Pacjent.

W psychoterapii poznawczo-behawioralnej (CBT) proces ten ma zwykle dość uporządkowany charakter. Terapeuta nie ogranicza się do wysłuchania historii. Zbiera informacje potrzebne do zrozumienia mechanizmów podtrzymujących problem i wspólnie z Pacjentem zaczyna określać cele dalszej pracy.

Co dzieje się podczas pierwszej sesji psychoterapii?

Pierwsza sesja może wyglądać nieco inaczej w zależności od specjalisty, nurtu terapeutycznego oraz problemu, z którym zgłasza się Pacjent.

Zazwyczaj psychoterapeuta zaczyna od pytania o powód zgłoszenia się po pomoc.

Nie trzeba jednak mieć gotowej nazwy problemu czy diagnozy.

Możesz powiedzieć na przykład, że od kilku miesięcy odczuwasz napięcie, coraz częściej unikasz kontaktów z ludźmi, masz trudności w związku, nie możesz przestać się zamartwiać albo po prostu zauważasz, że funkcjonowanie kosztuje Cię znacznie więcej niż wcześniej.

To punkt wyjścia do dalszych pytań.

Psychoterapeuta może chcieć dowiedzieć się między innymi:

kiedy pojawiły się trudności,
w jakich sytuacjach występują,
jak często się pojawiają,
jak długo trwają,
co je nasila,
co przynosi ulgę,
jakie myśli i emocje im towarzyszą,
jak reagujesz w takich sytuacjach,
jak trudności wpływają na pracę, naukę, relacje, sen czy codzienne obowiązki,
czy podobne problemy pojawiały się wcześniej.

To nie jest przesłuchanie ani test, który trzeba „zdać”. Pytania mają pomóc stworzyć możliwie dokładny obraz problemu.

Czy podczas pierwszej sesji trzeba opowiedzieć całe swoje życie?

Nie.

Jedną z częstych obaw jest przekonanie, że podczas pierwszych 50 minut trzeba zmieścić historię całego życia.

Nie jest to ani konieczne, ani zazwyczaj możliwe.

Psychoterapeuta może pytać o dzieciństwo, rodzinę, wcześniejsze relacje czy ważne wydarzenia życiowe, jeżeli informacje te mogą mieć znaczenie dla zrozumienia obecnych trudności. Nie oznacza to jednak, że pierwsza sesja musi być szczegółowym opowiadaniem całej biografii od dzieciństwa do dziś.

Proces diagnostyczny i tworzenie konceptualizacji mogą zajmować więcej niż jedną sesję.

Co więcej, nowe informacje pojawiają się również w trakcie dalszej terapii. Rozumienie problemu może być dzięki nim uzupełniane i modyfikowane.

Czy psychoterapeuta postawi diagnozę podczas pierwszej sesji?

Niekoniecznie.

Czasami obraz problemu jest stosunkowo jasny, ale w innych przypadkach potrzebne jest zebranie dodatkowych informacji, przeprowadzenie ustrukturyzowanego wywiadu diagnostycznego lub zastosowanie odpowiednich kwestionariuszy.

Podobne objawy mogą pojawiać się w różnych trudnościach.

Problemy z koncentracją mogą na przykład występować w ADHD, ale również w depresji, zaburzeniach lękowych, przewlekłym stresie czy przy niedoborze snu. Kołatanie serca może towarzyszyć atakowi paniki, ale objawy somatyczne wymagają również uwzględnienia możliwych przyczyn medycznych.

Dlatego dobra diagnoza nie powinna polegać na przypisaniu etykiety na podstawie pojedynczego objawu.

Celem pierwszych konsultacji jest zebranie informacji pozwalających odpowiedzieć na znacznie ważniejsze pytanie:

Co dzieje się z konkretną osobą i jaka forma pomocy będzie w jej przypadku najbardziej odpowiednia?

Jak wygląda pierwsza sesja w terapii CBT?

Terapia poznawczo-behawioralna zakłada współpracę Pacjenta i terapeuty oraz wspólne rozumienie problemu.

Dlatego już na początkowym etapie terapeuta będzie próbował określić nie tylko jakie objawy występują, ale również w jaki sposób problem funkcjonuje.

Może poprosić o opis konkretnej sytuacji.

Załóżmy, że Pacjent mówi:

„Boję się wystąpień publicznych”.

Terapeuta może dopytać:

Co dzieje się przed prezentacją?
Jakie myśli pojawiają się wtedy automatycznie?
Co dzieje się w ciele?
Jakie emocje się pojawiają?
Co robisz, żeby poradzić sobie z napięciem?
Czy unikasz prezentacji?
Czy przygotowujesz się wielokrotnie dłużej niż inni?
Czy podczas wystąpienia obserwujesz reakcje innych osób?
Co robisz po zakończeniu prezentacji?

Takie pytania pomagają przejść od ogólnego:

„boję się wystąpień”

do zrozumienia mechanizmu:

sytuacja → interpretacja → emocje i reakcje fizjologiczne → zachowanie → konsekwencje.

To właśnie na podstawie takich informacji zaczyna powstawać konceptualizacja przypadku, czyli indywidualny model wyjaśniający problem Pacjenta oraz mechanizmy, które mogą go podtrzymywać.

Czy na pierwszej sesji ustala się cele terapii?

Często zaczynamy o nich rozmawiać już podczas pierwszych konsultacji, ale nie zawsze zostają ostatecznie określone na pierwszej sesji.

„Chcę przestać się bać” albo „chcę poczuć się lepiej” to zrozumiałe powody zgłoszenia się po pomoc, jednak w terapii warto przełożyć je na bardziej konkretne cele.

Może się okazać, że za „chcę mniej się bać” kryje się:

„chcę ponownie prowadzić prezentacje w pracy”,

„chcę zacząć jeździć komunikacją miejską bez unikania”,

„chcę przestać sprawdzać swoje ciało kilkadziesiąt razy dziennie”

albo:

„chcę móc wychodzić ze znajomymi bez ciągłego analizowania, co o mnie pomyślą”.

Dobrze określony cel pomaga później oceniać, czy terapia rzeczywiście prowadzi do zmiany.

Czy psychoterapeuta może używać kwestionariuszy?

Tak.

W psychoterapii opartej na dowodach kwestionariusze mogą być jednym ze źródeł informacji wykorzystywanych podczas diagnozy oraz monitorowania przebiegu terapii.

Nie zastępują jednak wywiadu klinicznego ani całościowej oceny Pacjenta.

W zależności od problemu mogą dotyczyć między innymi objawów depresyjnych, lęku, funkcjonowania, jakości życia czy innych obszarów związanych z celem terapii.

Ich zastosowanie pozwala również porównywać wyniki w kolejnych etapach terapii i obserwować zmianę.

Badania nad tzw. routine outcome monitoring wskazują, że systematyczne monitorowanie efektów i wykorzystywanie informacji zwrotnej podczas terapii może wspierać jej skuteczność, szczególnie wtedy, gdy przebieg terapii nie jest zgodny z oczekiwaniami.

Czy trzeba przygotować się do pierwszej sesji psychoterapii?

Nie trzeba przygotowywać prezentacji, notatek ani chronologicznej historii swojego życia.

Jeżeli jednak chcesz, przed sesją możesz zastanowić się nad kilkoma pytaniami:

Co sprawiło, że właśnie teraz szukam pomocy?

Co najbardziej utrudnia mi obecnie życie?

Od kiedy trwa problem?

Czego przez ten problem nie robię albo robię inaczej niż kiedyś?

Co chciałabym/chciałbym zmienić dzięki terapii?

Możesz też zapisać pytania, które chcesz zadać terapeucie.

Nie jest to jednak zadanie domowe. Jeśli podczas pierwszej sesji trudno Ci uporządkować myśli albo nie wiesz, od czego zacząć, terapeuta powinien pomóc w uporządkowaniu informacji poprzez odpowiednie pytania.

Czy podczas pierwszej sesji mogę zadawać pytania terapeucie?

Tak — i warto to robić.

Psychoterapia jest procesem współpracy, dlatego Pacjent powinien wiedzieć, w jaki sposób terapeuta proponuje pracować.

Możesz zapytać między innymi o doświadczenie specjalisty w pracy z podobnymi problemami, nurt terapeutyczny, przewidywaną częstotliwość sesji, sposób ustalania celów, zasady odwoływania sesji, kontakt pomiędzy sesjami czy sposób monitorowania postępów.

Jeżeli proponowana jest konkretna metoda terapeutyczna, można również zapytać:

Dlaczego właśnie ta metoda jest rekomendowana w moim przypadku?

Terapeuta powinien potrafić wyjaśnić logikę proponowanego postępowania w sposób zrozumiały dla Pacjenta.

Czy muszę od razu powiedzieć o wszystkim?

Nie.

Psychoterapeuta potrzebuje rzetelnych informacji, żeby móc dobrze zrozumieć problem, ale budowanie poczucia bezpieczeństwa i zaufania jest procesem.

Możesz powiedzieć terapeucie, że określony temat jest dla Ciebie trudny albo że nie jesteś jeszcze gotowy/gotowa szczegółowo o nim opowiadać.

Warto jednak wspólnie ustalić, czy dana informacja może mieć istotne znaczenie dla bezpieczeństwa, diagnozy lub planowania leczenia.

Dotyczy to szczególnie informacji związanych z ryzykiem samobójczym, samouszkodzeniami, stosowanymi lekami, substancjami psychoaktywnymi czy istotnymi problemami zdrowotnymi.

Czy po pierwszej sesji powinienem/powinnam od razu poczuć poprawę?

Niekoniecznie.

Pierwsza konsultacja może przynieść ulgę wynikającą z uporządkowania problemu czy poczucia, że rozpoczęło się działanie. Nie jest jednak realistyczne oczekiwanie, że złożona trudność zostanie rozwiązana podczas jednej sesji.

Psychoterapia jest procesem.

W CBT obejmuje on zazwyczaj między innymi diagnozę i konceptualizację, określenie celów, psychoedukację, pracę nad mechanizmami podtrzymującymi problem, ćwiczenie nowych strategii oraz sprawdzanie ich poza gabinetem.

Tempo i długość terapii zależą od rodzaju trudności, jej złożoności, celów oraz indywidualnej sytuacji Pacjenta.

A jeśli terapeuta mi „nie pasuje”?

To ważne pytanie.

Relacja terapeutyczna nie jest dodatkiem do psychoterapii. Badania pokazują konsekwentny związek pomiędzy jakością przymierza terapeutycznego a efektami terapii.

Nie oznacza to jednak, że terapeuta powinien zawsze mówić rzeczy przyjemne albo zgadzać się z Pacjentem.

Dobra relacja terapeutyczna obejmuje między innymi możliwość współpracy, uzgodnienia celów i sposobu pracy oraz przestrzeń do rozmowy również o trudnościach pojawiających się w samej terapii.

Jeżeli coś w sposobie prowadzenia terapii budzi Twój niepokój, możesz powiedzieć o tym terapeucie.

Taka rozmowa sama może być ważną częścią procesu terapeutycznego.

Jednocześnie masz prawo zdecydować, że chcesz skonsultować się z innym specjalistą.

Czy pierwsza konsultacja oznacza, że muszę rozpocząć terapię?

Nie.

Pierwsze konsultacje służą również ocenie, czy psychoterapia jest właściwą formą pomocy i czy konkretny terapeuta może ją zaoferować.

Może się okazać, że wskazana jest konsultacja psychiatryczna, diagnostyka psychologiczna, inny rodzaj psychoterapii, interwencja dotycząca konkretnego problemu albo kontakt z innym specjalistą.

Rzetelna konsultacja nie powinna prowadzić do psychoterapii „za wszelką cenę”.

Jej celem jest dobranie adekwatnego postępowania.

Pierwsza sesja nie jest egzaminem

Nie musisz wiedzieć, jak „dobrze być Pacjentem”.

Nie musisz znać psychologicznych nazw swoich trudności.

Nie musisz wiedzieć, czy masz zaburzenie.

Nie musisz przygotowywać historii swojego życia.

Nie musisz też od razu wiedzieć, jaki powinien być cel terapii.

Pierwsze sesje służą właśnie temu, żeby wspólnie uporządkować te informacje i zrozumieć problem.

Jeżeli od dłuższego czasu obserwujesz trudności, które wpływają na Twoje samopoczucie, relacje lub codzienne funkcjonowanie, konsultacja może być pierwszym krokiem do sprawdzenia, jaka forma pomocy będzie odpowiednia.

Psychoterapia we Wrocławiu i online – HiMind

W Instytucie Psychoterapii i Rozwoju HiMind we Wrocławiu prowadzimy pomoc psychologiczną i psychoterapię osób dorosłych, dzieci i młodzieży oraz terapię par. Możliwa jest również pomoc online.

Pracujemy przede wszystkim w podejściu poznawczo-behawioralnym, wykorzystując metody dobrane do problemu i potrzeb konkretnego Pacjenta.

Jeżeli nie wiesz, od którego specjalisty rozpocząć, możesz skorzystać z konsultacji wstępnej, podczas której pomożemy dobrać odpowiednią formę pomocy.

Specjaliści we Wrocławiu

Aleksandra Sosnowska

Psycholożka, Interwentka kryzysowa, Psychotraumatolożka, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna

Aleksandra Sosnowska

Psycholożka, Interwentka kryzysowa, Psychotraumatolożka, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna

Pierwsza sesja psychoterapii – jak wygląda? | HiMind

Jak wygląda pierwsza sesja psychoterapii? Czego się spodziewać i jak się przygotować?

Co dzieje się podczas pierwszej sesji psychoterapii?

Czy podczas pierwszej sesji trzeba opowiedzieć całe swoje życie?

Czy psychoterapeuta postawi diagnozę podczas pierwszej sesji?

Jak wygląda pierwsza sesja w terapii CBT?

Czy na pierwszej sesji ustala się cele terapii?

Czy psychoterapeuta może używać kwestionariuszy?

Czy trzeba przygotować się do pierwszej sesji psychoterapii?

Czy podczas pierwszej sesji mogę zadawać pytania terapeucie?

Czy muszę od razu powiedzieć o wszystkim?

Czy po pierwszej sesji powinienem/powinnam od razu poczuć poprawę?

A jeśli terapeuta mi „nie pasuje”?

Czy pierwsza konsultacja oznacza, że muszę rozpocząć terapię?

Pierwsza sesja nie jest egzaminem

Psychoterapia we Wrocławiu i online – HiMind

Specjaliści we Wrocławiu

Aleksandra Sosnowska

Aleksandra Sosnowska

Julia Martynowska

Julia Martynowska

Agnieszka Ślęzak

Agnieszka Ślęzak

Anna Marciniak

Anna Marciniak

Roksana Chrzanowska

Roksana Chrzanowska

Monika Grudnicka

Monika Grudnicka

Dominika Swora

Dominika Swora

Specjaliści dostępni online

Dominika Swora

Dominika Swora

Wiktoria Seniuć

Wiktoria Seniuć

Monika Grudnicka

Monika Grudnicka

Jakub Marcjasz

Jakub Marcjasz

Klaudia Zaborowska

Klaudia Zaborowska

Paweł Kamiński

Paweł Kamiński

Martyna Trzepizur

Martyna Trzepizur

Roksana Chrzanowska

Roksana Chrzanowska

Anna Marciniak

Anna Marciniak

Agnieszka Ślęzak

Agnieszka Ślęzak

Julia Martynowska

Julia Martynowska

Iryna Vatakh

Iryna Vatakh

Aleksandra Sosnowska

Aleksandra Sosnowska

Najczęstsze pytania

Ile trwa pierwsza sesja psychoterapii?

O czym mówić na pierwszej sesji psychoterapii?

Czy psychoterapeuta postawi diagnozę na pierwszej sesji?

Czy trzeba przygotować się do pierwszej sesji?

Czy pierwsza sesja zobowiązuje do dalszej terapii?

Skąd wiedzieć, czy terapeuta jest dla mnie odpowiedni?

Bibliografia

Informacja redakcyjna

Wpisy które mogą Cię zainteresować

ADHD u kobiet – objawy i późna diagnoza | HiMind

Diagnoza ADHD u dorosłych – jak wygląda krok po kroku? | HiMind

ADHD u dorosłych – objawy i diagnoza | HiMind

Czy terapia CBT jest skuteczna? Co mówią badania | HiMind

Pierwsza sesja psychoterapii – jak wygląda? | HiMind

Kiedy iść do psychologa lub psychoterapeuty? | HiMind